Osobowość zależna - objawy, przyczyny i skuteczne metody leczenia

Czym jest osobowość zależna - definicja i podstawowe cechy

AITekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia

Osobowość zależna to kompleksowe zaburzenie charakteryzujące się silną potrzebą podporządkowania siebie oraz brakiem pewności siebie i autonomii. Zaburzenie to jest uznawane w klasyfikacjach DSM-5 i ICD-11 jako trwała postawa podporządkowywania się innym, niska samoocena i lęk przed porzuceniem.

Osobowość zależna: jak sobie pomóc? | Risify

Rozróżnienie tej postawy od zwykłej nieśmiałości wymaga zwrócenia uwagi na systematyczne unikanie samodzielnych decyzji. To nie jest zwykła nieśmiałość ani skromność, lecz głęboko zakorzeniony wzorzec myślenia i zachowania, który prowadzi do całkowitego odrzucenia własnej inicjatywy.

Cechy osobowości zależnej objawiają się w relacjach interpersonalnych w sposób istotny dla rozpoznania. Osoba o charakterze zależnym nie może wyobrazić sobie funkcjonowania bez stałej akceptacji i aprobaty innych. Każda decyzja wymaga akceptacji kogoś bliskiego, a sama decyzja bez konsultacji wywołuje głęboki niepokój.

Główne cechy osoby zależnej

Pierwszą istotną cechą jest potrzeba stałej akceptacji i aprobaty, co objawia się np. ciągłym pytaniem partnera o zdanie przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji. Druga cecha to unikanie samodzielnych decyzji - osoba czuje się bezradna, gdy zostaje sama i nie może samodzielnie rozwiązać problemu. Trzecią cechą jest poczucie własnej bezradności bez wsparcia innych, które prowadzi do całkowitego powierzania się drugiej osobie. Czwartą cechą jest głęboki lęk przed porzuceniem, który niweluje się poprzez nadmierną dostępność i poświęcenie się innym.

Cechy zależności - objawiają się w relacjach interpersonalnych jako systematyczne poszukiwanie aprobaty i unikanie samodzielności. Lęk przed porzuceniem - prowadzi do unikania samodzielnych decyzji w ramach ochrony przed ewentualnym odrzuceniem. Fundamentem osobowości zależnej jest głęboko zakorzeniony, niemal egzystencjalny lęk przed porzuceniem, który kształtuje każdy wybór i zachowanie.

Zaburzenie rozpoznaje się częściej u kobiet, ale dotyczy obu płci. Warto podkreślić, że diagnoza może być pomijana u mężczyzn, którzy ukrywają swoje potrzeby pod postacią niezdolności do podejmowania decyzji. Osoba z osobowością zależną czuje, że samodzielne funkcjonowanie jest dla niej czymś niemal niemożliwym, co potwierdzają jej codzienne zachowania i myśli.

Behawioralna (histrioniczna) forma najczęściej przypomina zachowania histrioniczne, gdzie dominowanie partnera jest istotnym mechanizmem ochronnym. Inny podtyp dominuje na cechach unikających, prezentując się jako osoba unikająca konfrontacji i ukrywająca własne potrzeby. Trzeci typ ma cechy depresyjne, charakteryzujące się niską samooceną i poczuciem bezradności. Ostatecznie Dawna nazwa osobowość bierno-zależna trafnie opisuje kluczowy mechanizm, w którym osoba wykazuje nadmierną potrzebę akceptacji na rzecz własnej nieautentyczności.

Przyczyny osobowości zależnej - psychologiczne i środowiskowe uwarunkowania

Lęk przed porzuceniem stanowi fundamentalny fundament rozwijającej się zależności emocjonalnej. Termin ten opisuje niemal egzystencjalny niepokój, który przybiera formę uczucia bezradności - osoba z osobowością zależną czuje się 'bezradna, gdy zostaje sama' i 'każda decyzja podjęta bez wsparcia kogoś bliskiego wywołuje paraliżujący lęk'.

W krytycznych momentach życia ten mechanizm przejawia się rzeczywiście: wybór jedzenia w restauracji wymaga potwierdzenia smaku przez partnera, a rozważanie zmiany pracy nawet przy atrakcyjnej ofercie zostaje odrzucone, gdyż grozi odrzuceniem przez aktualnego przełożonego. Ta głęboka wrażliwość na utratę przekształca się w przekonanie o własnej bezradności, które staje się filarem całej struktury życiowej.

Doświadczenia z dzieciństwa wywierają nieodwracalny wpływ na późniejsze funkcjonowanie. Rodzice, którzy wyręczali dziecko w każdym zadaniu i karali za próby samodzielności, budowali w nim przekonanie, że świat jest niebezpieczny, a ono samo - nieporadne. Ten styl nadopiekuńczy przekształca się w dorosłym życiu w utratę tożsamości oraz brak wewnętrznego kompasu.

Uległość nie wynika z braku własnych poglądów, ale z ich systematycznego tłumienia. Kiedy dziecko nie miało możliwości praktycznych ćwiczeń samodzielności, wewnętrzny głos krytyka stał się jedynym punktem odniesienia, a każda próba samodzielnego działania kończyła się lękiem przed porażką. W dorosłym życiu mechanizm ten objawia się jako paraliż przy podejmowaniu decyzji, które wymagają autonomicznego rozliczenia się z konsekwencjami.

Rozwój zależności emocjonalnej zależy od czynników natury biologicznej, psychologicznej i środowiskowej. Temperament jako wrodzona skłonność do lękliwości stanowi czynnik ryzyka, który w połączeniu z wyższą wrażliwością emocjonalną u niektórych dzieci może nasilić skłonność do przywiązywania się. Kulturowe i rodzinne środowisko wzmacniające wzorce zależności dodatkowo potęgują te podstawowe predyspozycje.

W kulturach podkreślających kolektywizm niezależność może być mniej widoczna jako otwarta cecha, natomiast w środowiskach indywidualistycznych nadmierna potrzeba przywiązania może być bardziej oceniana. To istotne, bo osoba zależna może wykazać się doskonałymi umiejętnościami wykonawczymi, ale przy rozwoju na stanowiska kierownicze wykazuje paniczne obawy przed oceną i utratą akceptacji.

Jednym z istotnych aspektów rozróżniania podtypów jest ich dominujący wzorzec zachowania. Podtyp emocjonalno-interakcyjny blisko przypomina zachowania histrioniczne, charakteryzując się intensywną potrzebą centrum uwagi i dramatycznymi reakcjami emocjonalnymi. Natomiast podtyp unikający wyraźnie nakłada się na osobowość unikającą, prezentując się jako osoba unikająca konfrontacji i tłumiąca własne potrzeby.

Podtyp z cechami depresyjnymi dominuje poczucie bezradności i rezygnacja, co czyni go szczególnie trudnym do wychwycenia w codziennym życiu. Osoby tej grupy często wycofują się z podejmowania jakichkolwiek działań, gdy brak poczucia własnej skuteczności przekształca się w uprzedzenie wobec przyszłości. Ostatnim podtypem są osoby emocjonalne, które wykazują nadmierną wrażliwość i potrzebę stałego kontaktu z innymi.

Objawy i konsekwencje funkcjonowania - jak rozpoznać osobowość zależną w życiu codziennym

Osoba zależna cechuje się brakiem samodzielności w podejmowaniu decyzji, co objawia się np. przy wyborze jedzenia w restauracji - zamiast wybrać coś na własny gust, cały czas pyta: „Co pan/pani chce?”. Ta niezdolność do samodzielnego działania wynika z przekonania o własnej bezradności, które jest fundamentem problemu. Częste pytania typu „Czy to dobre?” lub „Czy mogę sobie pozwolić?” wskazują na głęboko zakorzenione cechy osobowości zależnej, które paraliżują codzienne funkcjonowanie.

W relacjach interpersonalnych osoba zależna często wybiera partnerów dominujących, co może prowadzić do powstawania toksycznych związków, w których kontrola innej osoby staje się podstawą poczucia własnej wartości. Na rynku pracy potrafi być doskonałym pracownikiem wykonawczym, ale unika awansu na stanowiska kierownicze ze strachu przed odpowiedzialnością i oczekiwaniem, że będzie podporządkowany. W sferze zdrowia psychicznego osoba wykazuje współwystępowanie z depresją i lękiem - to jedne z częściej diagnozowanych zaburzeń osobowości, które potrafi niepostrzeżenie przejąć kontrolę nad całym życiem człowieka.

Objawy te są często mylone z cechami pozytywnymi, takimi jak troska o relacje czy skromność. Wrażliwość na opinie innych może być postrzegana jako troska o dobro partnera, a potrzeba ciągłej akceptacji jako cnota współpracy. W rzeczywistości jednak chodzi o głęboko zakorzeniony wzorzec myślenia, który uniemożliwia samodzielne określanie własnych potrzeb. Szczególnie istotne jest to, że diagnozę rzadko stawia się u kobiet, bo ich zachowania są traktowane jako „naturalna skromność”, co opóźnia właściwą interwencję.

Rozwój autonomii wymaga systematycznego działania. Terapeuta wspiera rozwój autonomii, a nie staje się nowym opiekunem, co czyni interwencję skuteczną. Zacznij od małych, samodzielnych decyzji - nawet wyboru jedzenia w restauracji bez pytania partnera o zdanie. Prowadź dziennik sukcesów, w którym zapisuje się każdą, nawet najmniejszą czynność wykonaną bez pomocy innych. Ucz się asertywności, zaczynając od mówienia „nie” w sytuacjach o niskim ładunku emocjonalnym.

1. Wybierz jedzenie w restauracji bez konsultacji z partnerem
2. Spędź 30 minut w samotności, ucząc się, że bycie samemu nie oznacza bycia opuszczonym
3. Załatw zakupy samodzielnie, bez rady z kimś bliskim
4. Wybierz książkę do czytania bez konsultacji
5. Spróbuj samodzielnie naprawić drobny problem w domu
6. Załatw wizytę u lekarza bez poprzedniej zgody
7. Ucz się asertywności - powiedz „nie” w sytuacji o niskim ładunku emocjonalnym
8. Rozwijaj pasje niezwiązane z osobą, od której czujesz się zależny
9. Samotne wyjście do kina bez towarzystwa
10. Załatwianie sprawy w urzędzie samodzielnie
11. Spędź 2 godziny w ciągu tygodnia bez kontaktu z osobą, z którą czujesz zależność
12. Prowadź dziennik sukcesów - zapisuj każdą samodzielną czynność

Terapia poznawczo-behawioralna skupia się na przekształcaniu nieprawdziwych przekonań o własnej bezradności poprzez systematyczne eksperymenty z samodzielnością. Ćwiczenie „dzień samodzielności” polega na wykonywaniu wszystkich czynności bez pytań o opinię innych - to prosty, ale skuteczny sposób na rozłamywanie schematów. Dla psychoterapii psychodynamicznej celem jest dotarcie do wczesnodziecięcych źródeł problemu, gdzie potrzeba przywiązania zamienia się w chroniczne uzależnienie emocjonalne. Przykładowe ćwiczenie polega na identyfikacji własnych potrzeb i emocji zamiast ciągłego pytań: „czego ja teraz chcę?” vs „czego one ode mnie oczekują? Celem jest ostateczne zakończenie relacji terapeutycznej jako symbol pełnego usamodzielnienia.

STOPIEŃ SAMODZIELNOŚCI W 12 KROKACH [SKALA 1-10]

Diagnostyka i kryteria - kiedy i jak stawia się diagnozę

Diagnostyka osobowości zależnej wymaga specjalistycznej oceny przez psychiatrę lub psychologa klinicznego, a jednocześnie spełnienia przynajmniej pięciu z ośmiu określonych kryteriów. Samo objawienie się niekilkoma cechami nie jest wystarczające - potwierdzenie wymaga analizy trwającej wiele lat.

Przestrzegane kryteria obejmują m.in. skłonność do unikania samodzielności w podejmowaniu decyzji, silne potrzeby uzależnienia się od innych oraz strach przed utratą akceptacji i aprobaty. Diagnosta ocenia, czy dana osoba systematycznie zgadza się na rzeczy sprzeczne z własnymi przekonaniami, co może wskazywać na głęboką niepewność siebie i nadmierną potrzebę bliskości.

Trzeci aspekt dotyczy trudności w utrzymywaniu równowagi emocjonalnej oraz szybkiego przywiązywania się do innych. Często zaburzenie to jest uznawane w klasyfikacjach DSM-5 i ICD-11 jako jedno z częściej diagnozowanych zaburzeń osobowości. Diagnostyka wymaga starannej analizy, ponieważ cechy muszą być trwałe, wszechobecne i prowadzące do cierpienia - nie wystarczą jednorazowe sytuacje.

Osoby często nie trafiają do specjalisty, ponieważ ich zachowania są traktowane jako skromność lub niewystarczająca pewność siebie, a nie jako objawy poważnego zaburzenia. W ramach poradni telefonicznych i osobistych dostępność jest zapewniona w następujących godzinach: poniedziałek-piątek 9:00-21:00, sobota 9:00-15:00, z wyjątkiem lokalizacji Bemowo - Powstałe Śląskie i Targówek - Wallenroda, gdzie sobota trwa 9:00-13:00. Specjalista diagnozuje zależną osobowość po dokładnym rozpoznaniu cech charakterystycznych dla osoby zależnej.

Warto podkreślić, że cechy osobowości zależnej nie są oznaką słabości, lecz wymogiem profesjonalnej pomocy. Rozróżnienie między cechami osobowości zależnej a normalną potrzebą bliskości jest istotne - kluczowe jest, by ich trwałość i dysfunkcyjność w funkcjonowaniu nie przekształcały się w granice dla rozwoju osobistego. Cele terapii ukierunkowują się na rozwój samodzielności i zdrowszych form przywiązania.

Jakie są najczęstsze błędy w rozpoznawaniu osobowości zależnej?

Częste pomyłki polegają na tym, że nadmierna troska o innych jest traktowana jako cecha dobroci, a nie jako objaw zaburzenia. Diagnosta musi odróżnić objawy zależności emocjonalnej od uzasadnionych potrzeb bliskości. W praktyce klinicznej istotne jest monitorowanie, czy zachowania utrzymują się w różnych kontekstach życiowych.

Dlaczego niektóre osoby nie chcą zgłaszać się do specjalisty?

Wiele osób unika pomocy, bo cechy wskazujące na potrzebę nadmiernego przywiązania są postrzegane jako cecha osobista, a nie jako problem wymagający interwencji. Przeciwnie, osoby z typem zależności emocjonalnej często szukają wsparcia w ramach terapii, która pomaga rozwijać zdrowsze schematy relacji.

Jakie są różnice między osobowością zależną a innymi zaburzeniami osobowości?

Rozróżnienie wymaga analizy charakteru przywiązania - osoba z zależnością emocjonalną wykazuje nadmierną potrzebę akceptacji, podczas gdy inne zaburzenia osobowości charakteryzują się innymi wzorcami funkcjonowania. W przypadku zaburzeń osobowości zależnej najważniejsze są cechy wskazujące na lęk przed odrzuceniem.

Skuteczne metody leczenia - psychoterapia, ćwiczenia i praktyczne strategie

Najczęściej stosowaną formą pomocy w leczeniu osobowości zależnej jest terapia poznawczo-behawioralna, która umożliwia przełamanie mechanizmów podtrzymujących zależność emocjonalną. Przedstawiona ta metoda działa według kryteriów diagnostycznych z klasyfikacji DSM-5 oraz ICD-11, skupiając się na konkretnych technikach zmiany myśli i zachowań. Terapia poznawczo-behawioralna rozwija samodzielność poprzez identyfikację automatycznych myśli oraz wyzwanianie nieprawdziwych przekonań o własnej bezradności.

Rodzajem terapii, która pozwala dotrzeć do wczesnodziecięcych źródeł problemu, jest psychoterapia psychodynamiczna. W tej formie pomocy terapeuta pełni rolę przewodnika, a nie nowego opiekuna, co umożliwia głębokie przeanalizowanie wczesnodziecięcych doświadczeń i stylu wychowania. Celem terapii jest ostateczne zakończenie relacji terapeutycznej jako symbol pełnego usamodzielnienia, co odzwierciedla postęp w rozwoju autonomii.

Podczas gdy terapia psychodynamiczna analizuje głęboko ukryte wzorce przywiązania, terapia poznawczo-behawioralna skupia się na konkretnych technikach behawioralnych związanych z podnoszeniem pewności siebie. Obie formy pomocy uznaje się za fundamentalne dla przełamania cyklu zależności, którego istotą jest oddanie innym odpowiedzialności za swoje życie.

Ćwiczenie 'dzień samodzielności' jako najskuteczniejsze narzędzie rozwoju autonomii

Jednym z najskuteczniejszych ćwiczeń jest tzw. 'dzień samodzielności', który polega na podjęciu małych, samodzielnych decyzji bez konsultacji partnera. Przykładem takiej decyzji może być wybór posiłku w restauracji bez pytania partnera o zdanie, co uczy rozpoznawania własnych potrzeb i emocji. Ucz się, że bycie samemu nie oznacza bycia opuszczonym, a jedynie możliwość samodzielnego funkcjonowania.

1. Wybór jedzenia w restauracji bez konsultacji partnera
2. Załatwianie sprawy w urzędzie samodzielnie
3. Samotne wyjście do kina bez poparcia bliskich
4. Prowadzenie dziennika sukcesów z każdą samodzielną czynnością
5. Decyzja o kolorze ubrań bez pytania o zdanie innych
6. Spędzenie kilku godzin bez kontaktu z osobą zależną

Ćwiczenie to rozwija asertywność, pozwalając zacząć od mówienia 'nie' w sytuacjach o niskim ładunku emocjonalnym, a następnie stopniowo zwiększać trudność. Rozwijaj własne pasje i zainteresowania, które nie są związane z osobą, od której czujesz się zależny, co przyczynia się do budowania pewności siebie.

Kolejne kroki rozwoju autonomii poprzez prowadzenie dziennika sukcesów i ćwiczenia asertywności

Fundamentalnym elementem rozwoju autonomii jest prowadzenie dziennika sukcesów, w którym zapisuje się każdą, nawet najmniejszą czynność wykonaną bez pomocy innych. To proste narzędzie buduje świadomość własnych osiągnięć i pomaga przełamać przekonanie o bezradności. Dziennik sukcesów buduje pewność siebie poprzez systematyczne odnotowywanie własnych zwycięstw.

Asertywność rozwija się poprzez stopniowe zwiększanie trudności w mówieniu 'nie', zaczynając od sytuacji emocjonalnie niewymagających. To umożliwia przejście od modelu 'nie przeżyję bez ciebie' do modelu 'chcę być z tobą, ale potrafię też być bez ciebie', co jest istotne dla budowy relacji opartej na partnerstwie.

STOPIEŃ SAMODZIELNOŚCI W KOLEJNYCH TYGODNIACH TERAPII

FAQ - najczęstsze pytania o osobowość zależną

Osobowość zależna jest jednym z częściej diagnozowanych zaburzeń osobowości, a jej łagodzenie wymaga interwencji specjalistycznej. W praktyce klinicznej wielu pacjentów bez odpowiedniej pomocy utknęło w niezdrowych wzorcach relacji, utracając zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Najczęściej stosowaną formą pomocy jest terapia poznawczo-behawioralna, której skuteczność potwierdzają liczne badania kliniczne. Warto zwrócić uwagę, że samo rozpoznanie problemu i podjęcie pierwszych kroków w kierunku zmiany stanowią istotny postęp w procesie uzdrawiania.

Czy leczenie jest konieczne?

Terapia jest nieodzowna, gdyż osobowość zależna wymaga profesjonalnego wsparcia. Bez interwencji specjalisty osoba może utknąć w cyklu nadmiernej zależności, co prowadzi do chronicznego niepokoju i izolacji. Terapia poznawczo-behawioralna skupia się na rozwijaniu umiejętności samodzielności poprzez praktyczne ćwiczenia. W praktyce leczenie składa się z regularnych sesji, w których terapeuta pomaga przełamać ustalone wzorce myślenia. Godziny otwarcia poradni to poniedziałek-piątek 9:00-21:00, sobota 9:00-15:00 w lokalizacjach Bemowo - Powstałe Śląskie i Targówek - Wallenroda.

Jakie są różnice w objawach między płciami?

Zaburzenie współwystępuje z depresją i lękiem, ale jest diagnozowane częściej u kobiet, co wynika z różnic w kulturowych oczekiwaniach wobec płci. Cechy charakterystyczne dla kobiet z typem zależności emocjonalnej to nadmierna dbałość o relacje kosztem własnych potrzeb oraz tendencja do akceptowania toksycznych sytuacji w imię utrzymania związku. U mężczyzn dominują cechy wskazujące na uzależnienie emocjonalne, takie jak izolacja emocjonalna i krytyk własnej niezdolności do samodzielności. Różnice te są efektem modeli przywiązania kształtowanych w różnych kontekstach kulturowych.

Czy osobowość zależna współwystępuje z innymi zaburzeniami?

Osobowość zależna często współwystępuje z depresją i lękiem, co potwierdzają badania kliniczne. Osoba cierpiąca na ten typ zaburzenia czuje się bezradna, gdy zostaje sama, a brak samodzielności sprawia, że każda decyzja wymaga akceptacji kogoś bliskiego. Najczęstsze powiązania to zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne oraz trudności w asertywności - nie są to jedynie niewypłacone cechy osobowości, lecz głęboko zakorzenione wzorce funkcjonowania. Definicja kliniczna opisuje stan, w którym lęk przed porzuceniem paraliżuje codzienne funkcjonowanie.

Jakie są podtypy i ich charakterystyka?

Istnieją cztery główne podtypy osobowości zależnej, różniące się modelem zachowania i charakterystyką kliniczną. Podtypy te różnią się pod względem manifestacji objawów, co wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego. Poniższa tabela porównuje ich cechy oraz rekomendowane metody leczenia.

Czy można całkowicie zbudować autonomię?

Autonomia w związku nie oznacza oddalenia się od partnera, lecz stworzenie relacji opartej na partnerstwie. Przejście psychologiczne toczy się od przekonania 'nie przeżyję bez ciebie' do 'chcę być z tobą, ale potrafię też być bez ciebie'. Rozwój samodzielności wymaga systematycznego działania. Warto przytoczyć 12 konkretnych kroków do praktycznego rozwoju autonomii, które prowadzą do pewności siebie i zdrowszych relacji. Każdy z kroków ma określony cel terapeutyczny i można go wprowadzić w życie codziennie. Prowadzenie dziennika sukcesów jest istotnym narzędziem dokumentującym postępy.

1. Wybór posiłku w restauracji bez konsultacji z partnerem - cel: przełamanie potrzeby akceptacji zdania innych
2. Decyzja o wyborze książki do czytania bez pytania o opinie - cel: rozwój własnych preferencji
3. Samotne wyjście do kina bez towarzystwa - cel: nadanie się do bycia samemu
4. Załatwianie sprawy w urzędzie samodzielnie - cel: przełamanie lęku przed samodzielnym działaniem
5. Spędzenie kilku godzin bez kontaktu z osobą zależną - cel: tolerancja samotności
6. Wykonanie zadania domowego bez wsparcia rodzica - cel: przełamanie wzorca potrzeby ratowania
7. Wybór koloru ubrań bez konsultacji - cel: samodzielna ocena estetyczna
8. Umówienie się na spotkanie z przyjacielem samodzielnie - cel: rozwój niezależnych relacji
9. Przyjęcie zaproszenia na imprezę i uczestnictwo - cel: przełamanie lęku przed odrzuceniem
10. Zadanie pytania o pomoc w sytuacji, gdzie wcześniej zawsze sięgała po wsparcie - cel: ocena własnych możliwości
11. Wyrażenie sprzeciwu w sytuacji o niskim ładunku emocjonalnym - cel: rozwój asertywności
12. Prowadzenie dziennika sukcesów - cel: dokumentacja postępów i budowanie pewności siebie

Jakie są znaczniki wskazujące na potrzebę pomocy specjalisty?

Warto podkreślić sześć istotnych wskaźników wskazujących na potrzebę interwencji psychologicznej. Pierwszy z nich to brak samodzielności, który sprawia, że każda decyzja wymaga akceptacji kogoś bliskiego, utrudniając zdrowe relacje i samorealizację. Drugi wskaźnik to fakt, że wyrażenie sprzeciwu jest dla osoby z typem zależności emocjonalnej aktem najwyższej odwagi, co prowadzi do izolacji emocjonalnej i lęku przed konfliktem. Trzeci wskaźnik to głęboko zakorzeniony lęk przed porzuceniem, który objawia się chronicznym niepokojem i utrudnia funkcjonowanie w codziennym życiu. Czwarty i piąty wskaźnik to nadmierna potrzeba przyjmowania ról ratownika oraz utrata granic w relacjach. Szósty wskaźnik to całkowita zależność emocjonalna, gdy osoba nie potrafi wyobrazić sobie życia bez stałego potwierdzania swojej wartości przez innych.